Hangi Mesleği Seçmeliyim Bilmiyorum: Hiçbir Şey İlgimi Çekmiyorsa Ne Yapmalıyım?

“Hangi mesleği seçmeliyim bilmiyorum” diyorsanız, tembel değilsiniz ve yalnız da değilsiniz. Pek çok öğrenci meslek listelerine bakar ve hiçbir şey hissetmez, oysa arkadaşları sanki tam olarak ne istediğini biliyor. Bu durum çoğu zaman hiç ilgi alanınız olmadığı anlamına gelmez. Sadece onları keşfetmenize yetecek kadar gerçek deneyim yaşamadığınızı gösterir. Bu rehberde bunun neden olduğunu, tutkunun neden çoğu zaman sonra geldiğini ve yine de bir yön bulmanıza yardım eden küçük deneyleri anlatıyoruz. Bir veliyseniz çocuğum ne olmak istediğini bilmiyor rehberimiz tam size göre.

Hangi mesleği seçmeliyim bilmiyorum: bu his neden bu kadar yaygın?

Bunun birkaç yaygın nedeni var ve çoğunu çözmek sandığınızdan kolay:

• Az deneyim. Okul size iş dünyasının küçük bir parçasını gösterir, bu yüzden pek çok meslek görünmez kalır.
• “Tek doğru meslek” baskısı. Mükemmel bir eşleşme beklemek, her gerçek seçeneği küçük gösterir.
• Yanlış seçim korkusu. Her karar kesinmiş gibi geldiğinde, hiç seçmemek daha güvenli gelir.
• Kıyaslama. Emin gibi duran arkadaşlarınızın da şüpheleri vardır, sadece bunlardan daha az söz ederler.
• Yorgunluk. Uzun sınav dönemleri merakınızı bir süreliğine tüketebilir.

Eğer çoğu gün kendinizi mutsuz hissediyorsanız ya da eskiden sevdiğiniz arkadaşlar ve hobiler gibi şeylere ilginizi kaybettiyseniz, okulunuzdaki rehber öğretmenle, güvendiğiniz bir yetişkinle veya bir doktorla konuşun. Bu bir kariyer sorunu değildir ve önce destek almayı hak eder.

Tutku çoğu zaman başladıktan sonra gelir

Pek çok kişi bir yön seçmeden önce tutku hissetmesi gerektiğine inanır. Oysa gerçekte çoğu zaman tersi olur. İlgi, bir şeyi denediğinizde, onda biraz geliştiğinizde ve bunun birileri için önemli olduğunu gördüğünüzde büyür. Örneğin münazara kulübüne “sadece denemek için” katılan bir öğrenci, argüman kurmayı sevdiğini keşfedebilir ve bu onu ileride hukuka, siyasete ya da gazeteciliğe yöneltebilir. Yani başlamak için tutkuya ihtiyacınız yok. Bunun yerine merak, birkaç küçük adım ve olanları fark edecek sabır yeter. Bu yüzden “hangi mesleği seçmeliyim bilmiyorum” diye beklemek yerine harekete geçin.

Hangi mesleği seçmeliyim bilmiyorum diyorsanız küçük deneylerle başlayın

“Hiçbir şey ilgimi çekmiyor” hissinden çıkmanın en hızlı yolu daha çok düşünmek değil, yeni deneyimler toplamaktır. Her birini birkaç saat ya da birkaç hafta süren küçük, düşük riskli bir deney gibi görün. İşte bu ay başlayabileceğiniz fikirler:

• Hiç bilmediğiniz bir alanda ücretsiz bir online üniversite dersi izleyin.
• Bir hafta sonu bir hastanede, hayvan barınağında veya bir mahalle etkinliğinde gönüllü olun.
• Bir gün boyunca aile işinde ya da bir komşunun dükkânında yardım edin.
• Kısa bir video, basit bir uygulama ya da bir yemek denemesi gibi küçük bir proje başlatın.
• Normalde ilgilenmeyeceğiniz bir okul kulübüne katılın.
• Kısa bir online kursa başlayın ve sadece iki saatlik olsa bile bitirin.

Bu deneyleri geçmeniz gereken sınavlar gibi değil, size bilgi veren denemeler gibi görün. Böylece “hangi mesleği seçmeliyim bilmiyorum” cümlesi yavaş yavaş “bunu denedim ve şunu öğrendim” cümlesine dönüşür.

Size enerji veren şeyleri fark edin

Her deneyden sonra kısa bir enerji günlüğü tutun. Nasıl hissettiğinizi 1’den 5’e kadar puanlayın ve ardından nedenini tek bir satırla yazın. Sizi etkileyen insanlar mıydı, bir sorunu çözmek mi, bir şey üretmek mi, hareket etmek mi, yoksa birine yardım etmek mi? Birkaç hafta sonra örüntüler belirginleşir. Örneğin konular farklı olsa bile, başkalarına bir şey anlattığınız her etkinlikten keyif aldığınızı fark edebilirsiniz. Ayrıca geçmişe de bakın: çocukken ne yapmayı severdiniz ve okulunuzda ya da şehrinizde hangi sorunları çözmek isterdiniz?

İnsanlarla işleri hakkında konuşun

Gerçek sohbetler, listelerin hiç söz etmediği meslekleri gösterir. Her ay iki üç yetişkine işlerini sorun: akrabalarınıza, komşularınıza, öğretmenlerinize ya da arkadaşlarınızın ailelerine. İşe yarayan bazı sorular şunlar:

• Dün işte sabahtan akşama ne yaptınız?
• İşinizin en çok hangi kısmından keyif alıyorsunuz?
• Bu alana nasıl girdiniz?
• Bu işi merak eden 16 yaşındaki birine ne söylerdiniz?

Ayrıca Birleşik Krallık’ın National Careers Service (İngilizce) sitesindeki meslek tanıtımlarını okuyabilirsiniz. Site, yüzlerce mesleğin günlük görevlerini, becerilerini ve giriş yollarını anlatıyor.

Güçlü yanlarınızı ve değerlerinizi pusula yapın

İlgi alanlarınız belirsizken iyi yaptığınız şeylerden ve sizin için önemli olanlardan yola çıkın. Güçlü yanları ve değerleri fark etmek, tutkuları fark etmekten çoğu zaman daha kolaydır. Meslek seçimi rehberimiz üzerinde çalışabileceğiniz yedi soru sunuyor, bir kariyer değerlendirmesi de fark etmediğiniz örüntüleri ortaya çıkarabilir. Ardından tek bir son meslek yerine keşfedeceğiniz iki üç geniş alan seçin.

Dört haftalık bir başlangıç planı

• Birinci hafta: daha önce hiç denemediğiniz on etkinliği listeleyin ve ikisini seçin.
• İkinci hafta: ilk etkinliği yapın ve enerji günlüğünüzü doldurun.
• Üçüncü hafta: yukarıdaki soruları kullanarak bir yetişkinle işi hakkında konuşun.
• Dördüncü hafta: ikinci etkinliği yapın, günlüğünüzü gözden geçirin ve daha derine inmek için bir alan seçin.

Dört haftanın sonunda döngüyü yeni etkinliklerle tekrarlayın. Bir alan size sürekli enerji veriyorsa, kariyer planlama rehberimizle onu daha uzun bir plana dönüştürün.

“Hangi mesleği seçmeliyim bilmiyorum” diyen öğrencilere ILEAP desteği

ILEAP partner okullarında kendini sıkışmış hisseden öğrenci bu süreçle tek başına uğraşmaz. Kariyer koçluğu oturumları, öğrencinin güçlü yanlarını ve ilgi alanlarını anlamasına yardım eder. Ayrıca her ILEAP paketinde yer alan bire bir danışmanlık, öğrenciye şüphelerini bir danışmanla konuşması için zaman tanır. Farklı alanlardan uzmanlarla buluşmalar ve mezun hikâyeleri de öğrencinin belki hiç duymadığı meslekleri gösterir. Ardından öğrenci, karar vermeden önce bir yönü küçük bir etkinlik veya projeyle dener. Kariyer rehberliğini keşfedin veya ILEAP programının nasıl işlediğini görün.

Sıkça sorulan sorular

Hiçbir şeyin ilgimi çekmemesi normal mi?

Evet, lisede bu çok yaygın. Öğrencilerin çoğu henüz iş dünyasını yeterince görmemiştir. İlgi genellikle bir şeyleri denemeye başladığınızda büyür, bu yüzden beklemek nadiren işe yarar.

Hangi mesleği seçmeliyim bilmiyorum ve notlarım ortalama. Ne yapmalıyım?

Deneylerle ve pratik beceriler ya da ekip çalışması gibi notların göstermediği güçlü yanlarla başlayın. Ortalama notlar da pek çok yolu açık bırakır, bu yüzden önce keşfedin, her seçeneğin giriş şartlarını ise sonra kontrol edin.

Karar vermek için bir yıl ara vermeli miyim?

Bir ara yıl, onu iş, gönüllülük veya kurslar gibi gerçek deneyimlerle doldurursanız işe yarayabilir. Ancak plansız bir ara yıl, bekleyerek geçen bir yıla dönüşebilir. Bu yüzden küçük deneylere şimdi, hâlâ okuldayken başlayın.