Çocuğum Ne Olmak İstediğini Bilmiyor: Liseden Sonrası İçin Sakin Bir Plan

“Çocuğum ne olmak istediğini bilmiyor” diye sık sık düşünüyorsanız yalnız değilsiniz. Pek çok genç lisenin son yıllarına net bir yön olmadan gelir ve birçoğu bu yönü daha sonra bulur. Bilmemek bir başarısızlık değildir, çocuğunuzun tembel olduğu anlamına da gelmez. Çoğu zaman yalnızca ona neyin uygun olduğunu keşfetmek için henüz yeterli fırsat bulamadığını gösterir. Bu rehberde bunun nedenlerini anlatıyor, üç aylık basit bir plan sunuyor ve uzak durmanız gereken hataları sıralıyoruz.

“Çocuğum ne olmak istediğini bilmiyor”: bu neden normal?

17 ya da 18 yaşında bir yön seçmek birkaç nedenle zordur:

• Az gerçek deneyim. Gençlerin çoğu yalnızca birkaç mesleği yakından tanır, genellikle anne babalarının ve öğretmenlerinin mesleklerini.
• Çok fazla seçenek. Yüzlerce bölüm ve meslek bunaltıcı gelebilir, bu yüzden bazı gençler seçim yapmaktan tamamen kaçar.
• Yanlış seçim korkusu. Pek çok öğrenci tek bir kararın bütün hayatını belirleyeceğine inanır ve donup kalır.
• Hâlâ şekillenen ilgiler. İlgiler çoğu zaman yalnızca düşünerek değil, deneyerek netleşir.

Bu yüzden “çocuğum ne olmak istediğini bilmiyor” diye düşündüğünüzde, netliğin çoğu zaman yaparak geldiğini hatırlayın. Sizin rolünüz cevabı onun yerine bulmak değil, ona bir şeyler deneme fırsatı yaratmaktır.

“Bilmemek” ne anlama gelebilir?

Her kararsız genç aynı şekilde kararsız değildir. Çocuğunuza hangi durumun uyduğunu anlamaya çalışın:

• Henüz güçlü bir ilgi yok. Çocuğunuz okulda pek az şeyden keyif alıyor ve kalıcı bir hobi bulamadı.
• Çok fazla ilgi. Birkaç alanı seviyor ve birini seçince diğerlerini kaybetmekten korkuyor.
• Gizli bir ilgi. Ne sevdiğini biliyor ama ailenin bunu kabul etmeyeceğini düşünüyor.
• Başarısızlık korkusu. Bir fikri var ama notlarından ya da yeteneklerinden şüphe ediyor.

Bu nedenle her durum farklı bir yaklaşım ister. Örneğin çok fazla ilgisi olan bir gencin seçenekleri karşılaştırmak için yardıma ihtiyacı var. Gizli bir ilgisi olan gencin ise önce bunu paylaşırken kendini güvende hissetmesi gerekir.

Veli olarak uzak durmanız gereken hatalar

• Onun yerine seçmek. Anne babanın seçtiği bir bölüm, gencin motivasyonunu nadiren uzun süre korur.
• Panik ya da karşılaştırma. “Ne olacağını çoktan bilen” bir kuzenden söz etmek yalnızca baskıyı artırır.
• Otomatik olarak “garanti” bölümü dayatmak. Güvence önemli, ama çocuğunuzun sevmediği bir alan onun için garanti değildir.
• Netliğin kendiliğinden gelmesini beklemek. Hiçbir şey yapmamak nadiren cevap getirir, küçük adımlar ise çoğu zaman getirir.
• Çocuğunuza etiket yapıştırmak. “Tembel” ya da “kaybolmuş” gibi sözler akılda kalır ve her konuşmayı zorlaştırır.

Üç aylık keşif planı

Net adımları olan kısa bir plan endişeyi eyleme dönüştürür. Planı hafif tutun ve her adımda çocuğunuzun öne geçmesine izin verin.

Birinci ay: güçlü yönleri ve ilgileri keşfedin

Önce çocuğunuzun ona enerji veren şeyleri fark etmesine yardım edin. Hangi okul işlerinde zamanın su gibi aktığını, hangilerinin onu yorduğunu ve arkadaşlarının ondan en çok hangi konuda yardım istediğini sorun. Ayrıca bir kariyer değerlendirmesi aileye tarafsız bir başlangıç noktası sunar. Lise öğrencileri için kariyer değerlendirmesi rehberimiz sonuçları nasıl okuyacağınızı anlatıyor.

İkinci ay: meslekleri ve bölümleri keşfedin

Ardından ilgileri gerçek seçeneklere dönüştürün. ABD Çalışma Bakanlığı’nın desteklediği ücretsiz My Next Move sitesinde (İngilizce) meslekleri anahtar kelimeyle veya sektöre göre birlikte inceleyin. Türkiye’deki bölümler için ise YÖK Atlas programları ve geçmiş yılların başarı sıralarını gösteriyor. Sonra çocuğunuzdan farklı alanlarda çalışan üç yetişkinle konuşmasını isteyin. Mümkünse bir üniversite kampüsünü ya da bir tanıtım gününü birlikte ziyaret edin.

Üçüncü ay: deneyin ve seçenekleri daraltın

Son olarak bir ya da iki fikri gerçek hayatta deneyin. Kısa bir online kurs, gönüllü bir görev, bir yaz işi ya da bir uzmanın yanında geçen bir gün, herhangi bir broşürden çok daha fazlasını gösterir. Ay sonunda çocuğunuzun iki ya da üç alandan oluşan kısa bir liste yazmasına ve bu alanların giriş şartlarına bakmasına yardım edin. Elbette liste daha sonra değişebilir ve bunda bir sakınca yok.

Çocuğunuzun düşünmesine yardım eden sorular

• Hangi okul işi sana zamanı unutturuyor?
• Not almasan bile neyi öğrenmek isterdin?
• Kimin işi sana ilginç geliyor, neden?
• İnsanlar senden en çok hangi konuda yardım istiyor?
• Gelecekteki işinde nelerden uzak durmak istersin?

Her seferinde tek bir soru sorun, örneğin masa başında değil, yürüyüşte ya da arabada. Ergen ile iletişim rehberimizde sakin konuşmalar için daha fazla fikir bulabilirsiniz.

Çocuğum ne olmak istediğini bilmiyor ve üç ay geçti: şimdi ne olacak?

Bu olabilir ve yine de sorun değil. Netlik bazen daha uzun sürer ve bu sürede iyi seçenekler var:

• Geniş bir ilk yıl. Bazı üniversiteler, öğrencinin bölümünü sonradan seçtiği esnek programlar sunar.
• Geniş bir alan. İşletme, mühendislik ya da sosyal bilimler gibi alanlar pek çok kapıyı açık tutar.
• Planlı bir gap year. İş, gönüllülük veya kurslarla geçen bir yıl, net bir planı varsa işe yarayabilir. Önce gap year rehberimizi okuyun.
• Yeni bir keşif turu. Planı yeni alanlar, yeni insanlar ve yeni deneyimlerle tekrarlayın.

Öğrencilere yönelik hangi mesleği seçmeliyim bilmiyorum rehberimiz de çocuğunuz için iyi bir okuma. O rehber doğrudan ona sesleniyor, bu rehber ise size.

Çocuğum ne olmak istediğini bilmiyor diyen velilere ILEAP nasıl yardımcı olur?

Bir veli “çocuğum ne olmak istediğini bilmiyor” dediğinde, kapsamlı bir değerlendirme gence net bir başlangıç noktası verir. iLEAP platformunda öğrenciler kişilik, ilgi, değer, beceri, akıl yürütme ve üniversiteye hazırlık alanlarını kapsayan 200 soruluk bir değerlendirmeyi tamamlar. Ardından bölüm seçenekleri içeren ayrıntılı bir rapor ve bir gelişim planı alır, böylece önümüzdeki ayların bir yönü olur. Üstelik çocuğunuz hemen bir hesap açıp başlayabilir. Veliler, öğrenci paylaşmayı seçtiğinde kararlara katılabilir. ILEAP’in partner okullarında ise danışmanlar ve alan uzmanları aynı sonuçlar üzerinden ilerler. ILEAP değerlendirmesini inceleyin ve daha fazla fikir için çocuğunuzun kariyer seçimini desteklemek rehberimizi okuyun.

Sıkça sorulan sorular

Çocuğum ne olmak istediğini bilmiyor: gap year iyi bir fikir mi?

İş, kurs veya gönüllülük içeren bir planı ve karar için net bir tarihi varsa olabilir. Plansız bir gap year ise çoğu zaman netlik yerine stres getirir.

Son sınıfta çocuğum ne olmak istediğini bilmiyor, geç mi kaldık?

Hayır. Pek çok öğrenci kararını okulun son yılında verir. Seçenekleri açık tutmaya odaklanın: iyi notlar, temel giriş şartları ve geniş alanlardan oluşan kısa bir liste.

Çocuğum çok fazla şeyle ilgileniyorsa ne yapmalıyım?

Bu iyi bir sorun. İlgilerin ortak noktasını arayın, örneğin insanlarla çalışmak ya da teknik sorunları çözmek, sonra ilk iki seçeneği deneyin.