Meslek Seçimi Nasıl Yapılır? Yönünüzü Bulmak İçin 7 Soru

Meslek seçimi, lisede karşınıza çıkan en büyük sorulardan biri. 16 yaşında bu soruyu cevaplamak ise neredeyse imkânsızdır. İyi haber şu: tek ve mükemmel bir meslek adına ihtiyacınız yok. Size gereken bir yön, yani kim olduğunuza ve istediğiniz hayata uyan küçük bir meslek grubu. Bu rehberde yedi soru, tek sayfalık bir çalışma kâğıdı ve cevaplarınızı denemenin basit yollarını bulacaksınız. Rehber en çok üniversite bölümü seçmeden önce işe yarıyor. Net bir yön, bölüm kararını çok kolaylaştırır.

Meslek seçimi: önce yön, sonra bölüm

Pek çok öğrenci önce bölümü seçer ve mesleğin arkasından geleceğini umar. Bu bazıları için işe yarar, ancak çoğu zaman sonradan şüpheye veya bölüm değişikliğine yol açar. Bir kariyer yönüyle başladığınızda ise bölüm bir tahmin olmaktan çıkar ve bir araca dönüşür. Örneğin sağlık sorunlarını çözmek ve insanlarla yakından çalışmak istediğinizi biliyorsanız hemşirelik, fizyoterapi, psikoloji ve tıbbı yan yana karşılaştırabilirsiniz. Yönünüz netleştiğinde doğru üniversite bölümü rehberimiz bir sonraki adımda size yol gösterir.

Meslek seçimi için kendinize sormanız gereken 7 soru

Her soru resmin farklı bir parçasına bakıyor: ilgi alanları, güçlü yanlar, değerler, yaşam tarzı ve iş piyasası. Cevaplarınızı yalnızca aklınızda tutmayın, mutlaka yazın. Ardından cevaplarınızda tekrar tekrar karşınıza çıkan meslekleri işaretleyin.

1. Kimse zorlamadığında ne yapmaktan hoşlanıyorum?

Zamanın nasıl geçtiğini fark etmediğiniz anları düşünün. Bisiklet tamir etmek, resim çizmek, bir fikri savunmak veya bir gezi düzenlemek buna örnektir. Ayrıca her hafta hangi dersleri dört gözle beklediğinize de dikkat edin. İlgi alanları önemli, çünkü insanlar zaten sevdikleri şeylere yakın işlerde motivasyonlarını daha kolay korur.

2. Neyi iyi yapıyorum ve başkaları ne görüyor?

Güçlü yanlarınız okul notlarını kapsar, ama notların göstermediği becerileri de: sabır, bir fikri açıklamak veya baskı altında sakin kalmak gibi. İki öğretmeninize, bir arkadaşınıza ve bir aile üyenize neyi iyi yaptığınızı sorun. Cevapları öğrencileri çoğu zaman şaşırtır ve size kendi görüşünüzün ötesinde bir kanıt verir.

3. İşte benim için en önemli şey ne?

Değerler, bir mesleğin on yıl sonra da sizi mutlu edip etmeyeceğini belirler. Şunları en önemliden en az önemliye sıralayın: insanlara yardım etmek, yaratıcılık, güvence, gelir, bağımsızlık, takdir görmek, çeşitlilik ve ekip çalışması. Doğru bir sıralama yok. Yine de en önemli iki değerinizle çatışan bir meslek, onda iyi olsanız bile genellikle size yanlış gelir.

4. İşimin etrafında nasıl bir hayat istiyorum?

Meslek günlük hayatınızı şekillendirir: çalışma saatleri, seyahat, yaşadığınız şehir, kaç yıl okuyacağınız ve ne kadar stres taşıyacağınız. Örneğin tıp, uzun bir eğitim ve gece nöbetleri demek. Tasarım ve yazılım alanındaki pek çok iş ise esnek saatlere izin verir. Bu yüzden yalnızca bugünü değil, 25 ve 35 yaşında nasıl bir hayat istediğinizi de dürüstçe düşünün.

5. Bu meslekteki insanlar gün boyu ne yapıyor?

Meslek adları çoğu zaman yanıltıcıdır. Pazarlamada bir iş günü genellikle yaratıcı fikirlerden çok tablolarla geçer. Bir avukat da çoğu zaman mahkemede konuşmaktan çok okumaya zaman ayırır. Bu nedenle gerçek meslek tanıtımlarını okuyun. Örneğin ABD Çalışma Bakanlığına bağlı Occupational Outlook Handbook (İngilizce) iyi bir kaynak. Bu site her meslekte insanların ne yaptığını, nerede çalıştığını ve mesleğe nasıl girdiğini anlatıyor. Ardından o işi yapan biriyle konuşun ve dünkü gününü sabahtan akşama kadar anlatmasını isteyin.

6. Bu mesleğe talep var mı?

İlgi ve talep birlikte yürümeli. Yaşamak istediğiniz ülkede işverenlerin bu alanda eleman arayıp aramadığını ve teknolojinin bu işi nasıl değiştirdiğini kontrol edin. Bunun için sosyal medyadaki “en iyi 10 meslek” listelerine güvenmeyin. En çok aranan meslekler ve geleceğin meslekleri rehberlerimiz, piyasayı nasıl inceleyeceğinizi gösteriyor.

7. Bu ay hangi küçük adımı atacağım?

Bir yön, ancak onu denediğinizde gerçek olur. Her seçenek için küçük bir adım seçin: ücretsiz bir üniversite dersini izlemek, bir profesyonelin yanında bir gün geçirmek, bir kulüp etkinliğine gitmek veya kısa bir online kursa başlamak. Her adımdan sonra size neyin enerji verdiğini, neyin sıktığını yazın.

Tek sayfalık çalışma kâğıdı: meslek seçimi için 7 satır

Aşağıdaki satırları tek bir sayfaya kopyalayın ve bir hafta içinde doldurun:

• İlgi alanları: en sevdiğim üç etkinlik veya ders.
• Güçlü yanlar: başkalarının iyi yaptığımı söylediği üç şey.
• Değerler: işte benim için en önemli iki şey.
• Yaşam tarzı: 30 yaşında istediğim çalışma saatleri, şehir ve eğitim süresi.
• Seçenekler: yukarıdaki satırların çoğuna uyan üç meslek.
• Sorular: her seçenek hakkında hâlâ öğrenmem gerekenler.
• Sonraki adım: bu ay için tarihli tek bir eylem.

Sonra üç seçeneğinizi satır satır karşılaştırın. En iyi seçenek nadiren tek bir soruda öne çıkandır. Aksine, genellikle çoğu soruda iyi bir uyum gösterendir. Bir kariyer değerlendirmesi de ilk üç soruyu hızlandırır, çünkü ilgi, kişilik, değer ve becerileri düzenli bir şekilde ölçer. Ancak 4. ve 7. arasındaki soruları sizin yerinize cevaplayamaz. Sonuçları nasıl okuyacağınızı lise öğrencileri için kariyer değerlendirmesi rehberimizde anlatıyoruz.

Yanlış yöne götüren hatalar

• Bir mesleği yalnızca maaşı veya statüsü için seçmek.
• Bir arkadaşın, kuzenin ya da ünlü birinin planını kopyalamak.
• İşin içeriğini öğrenmeden bir alanı elemek.
• Herhangi bir adım atmadan önce tamamen emin olmayı beklemek.
• Tek bir online testi son cevap gibi görmek.

ILEAP ile meslek seçimi: okulda destek

ILEAP partner okullarında öğrenciler bu soruların üzerinden destekle geçer. Kariyer koçluğu oturumları ve iLEAP platformundaki 200 soruluk değerlendirme bunun temelidir. Değerlendirme; kişilik, ilgi alanları, değerler, beceriler, akıl yürütme ve üniversiteye hazırlığı kapsar. Ardından her öğrenci ayrıntılı bir rapor alır. Daha sonra farklı alanlardan uzmanlarla buluşmalar 5. soruya yardım eder, bire bir danışmanlık ise sonuçları bir plana dönüştürür. Değerlendirmenin nasıl işlediğini görün veya bütün yolculuk için ILEAP programını keşfedin.

Sıkça sorulan sorular

Meslek seçimi için online bir test yeterli mi?

Bir test ilgi alanlarınızdaki ve güçlü yanlarınızdaki örüntüleri gösterir ve bu iyi bir başlangıçtır. Ancak değerlerinizi, planlarınızı ya da yaşadığınız yerdeki iş piyasasını bilemez. Bu yüzden testi birkaç kaynaktan biri olarak görün.

Hiçbir meslek ilgimi çekmiyorsa ne yapmalıyım?

Bu çok yaygın bir durum ve genellikle daha fazla düşünmeye değil, daha fazla gerçek deneyime ihtiyacınız olduğunu gösterir. Hangi mesleği seçmeliyim bilmiyorum rehberimiz küçük deneylerle nasıl başlayacağınızı anlatıyor.

Bir yön bulmak ne kadar sürer?

Çoğu öğrenci için birkaç aylık düzenli bir keşif, iki üç meslekten oluşan kısa bir liste çıkarmaya yeter. Yönünüz daha sonra yine değişirse bu da çok normal.