Çocuğunuzla Bölüm Seçiminde Anlaşamadığınızda: Aile Baskısı ve Ortak Çözüm

Ailede üniversite bölümü kadar gergin geçen konuşma azdır. Siz tıp ya da mühendislik hayal ederken çocuğunuz tasarımdan, psikolojiden veya adını hiç duymadığınız bir alandan söz edebilir. Aile baskısı çoğu zaman kontrol isteğinden değil, sevgiden ve endişeden doğar. Yine de bir genci istemediği bir alana ya da sessizliğe itebilir. Bu yazı, rehberlik ile baskıyı ayırt etmenize, anlaşmazlığı adım adım çözmenize ve ikinizin de kabul edeceği bir plan bulmanıza yardım ediyor.

Veliler ve gençler bölüm konusunda neden anlaşamaz?

Anlaşmazlıkların çoğunda iki tarafın da nedenleri var ve bunları açıkça söylemek konuşmayı kolaylaştırır. Veliler genellikle şunlardan endişe eder:

• Mezuniyet sonrası iş güvencesi ve gelir.
• Uzun ya da pahalı bir eğitimin maliyeti.
• Akrabaların ve çevrenin ne diyeceği.
• Az bildikleri ve bu yüzden riskli gelen bir alan.

Gençler ise genellikle ilgiye, kimliğe ve özgürlüğe önem verir. Ayrıca velilerin iyi tanımadığı bir iş piyasasını görürler, çünkü meslekler hızla değişiyor ve yenileri ortaya çıkıyor. İki bakış açısı da yanlış değil. Ancak her taraf çoğu zaman bir seçimi savunur ama arkasındaki nedeni anlatmaz.

Rehberlik mi, aile baskısı mı? İşaretler

Rehberlik ile aile baskısı arasındaki çizgi her zaman net değil. Şu işaretler, tavsiyenin baskıya dönüştüğünü gösterir:

• Bölümü siz çoktan seçtiniz ve her konuşma yalnızca çocuğunuzu ikna etmeye çalışıyor.
• Çocuğunuz fikirlerini paylaşmayı bırakıyor ya da sadece “siz nasıl isterseniz” diyor.
• Para, sevgi veya ailenin itibarı şarta dönüşüyor.
• Çocuğunuzu “doğru seçimi yapan” bir kuzeniyle karşılaştırıyorsunuz.
• Çocuğunuz kabul ediyor ama plan için hiç heves göstermiyor.

Çocuğunuzda aile baskısı belirtileri

Aile baskısı gencin davranışlarında da kendini gösterir. Aile konuşmalarından önceki gerginliğe, okulda düşen motivasyona veya gelecek planlarına karşı ani ilgisizliğe dikkat edin. Bazı gençler başka bir yola gizlice hazırlanır bile. Bu işaretleri fark ederseniz bir adım geri çekilip dinleme zamanı gelmiştir.

Aile baskısı neye mal olur?

Kısa vadede aile baskısı işe yarıyor gibi görünebilir, çünkü çocuğunuz sizin seçtiğiniz bölüme kaydolur. Ancak uzun vadede bedeli ağır olabilir. Çocuğunuzun kariyer seçimini desteklemek rehberimizin de belirttiği gibi, bir alanı esas olarak ailesini memnun etmek için seçen öğrenciler motivasyonlarını korumakta çoğu zaman zorlanır. Bazıları bir iki yıl sonra bölüm değiştirir ve bu da zaman ile para kaybettirir. Bazıları ise okulu bitirir ama o alanda hiç çalışmaz. En önemlisi, genç kimsenin onu dinlemediğini hissettiğinde ilişki zarar görür.

Aile baskısı olmadan anlaşmazlığı çözmek için altı adım

1. Tartışmaya ara verin. Bir hafta boyunca tartışmamaya karar verin, sonra konuşmak için sakin bir zaman seçin.
2. Sadece seçimleri değil, nedenleri anlatın. Her biriniz bir seçeneğin sizi neden çektiğini ve neden endişelendirdiğini paylaşsın.
3. Gerçeklere birlikte bakın. İşin içeriğine, gereken eğitime, gelir düzeyine ve iş imkânlarına birlikte göz atın.
4. İki alandan da insanlarla konuşun. Bir akrabaya, bir aile dostuna veya bir uzmana işinin gerçekte nasıl olduğunu sorun.
5. Ortak ölçütlerde anlaşın. Örneğin bütçeyi, şehri, giriş şartlarını ve çocuğunuzun ilgisini listeleyin, sonra her seçeneğe birlikte puan verin.
6. Birlikte karar verin ve bir değerlendirme tarihi belirleyin. Kararı ilk dönemin ya da ilk yılın sonunda yeniden ele almayı planlayın.

Üçüncü adım için Türkiye’deki programların geçmiş yıllardaki başarı sıralarını YÖK Atlas üzerinde birlikte inceleyebilirsiniz. Doğru üniversite bölümünü seçme rehberimiz net bir yöntem sunuyor. Ergen ile iletişim rehberimiz ise bu konuşmaları sakin tutmak için ek öneriler veriyor.

İki tarafa da saygı duyan orta yollar

Çoğu zaman çözüm ne “senin seçimin” ne de “benim seçimim”, ikisini birleştiren bir plandır. İşte üç yaygın seçenek.

Ana dal ve yan dal

Bazı üniversiteler öğrencilerin ana dallarına bir yan dal ya da ikinci bir alan eklemesine izin verir. Örneğin işletme ana dalıyla tasarım yan dalı, velinin güvence isteğini ve gencin yaratıcılık isteğini aynı anda karşılayabilir. Kurallar üniversiteye ve ülkeye göre değişir, bu yüzden her programın sayfasına bakın.

Net bir değerlendirmeyle deneme yılı

Bir başka seçenek, bir yolu bir yıl denemek ve sonra birlikte değerlendirmektir. Örneğin çocuğunuz tercih ettiği bölüme başlar, siz de ilk yıl bütün dersleri geçmek gibi adil şartlarda anlaşırsınız. Plan işe yaramazsa bir değişikliği birlikte konuşursunuz. Pek çok sistemde bölüm değiştirmek mümkün ve bölüm değiştirmek rehberimiz bunu ayrıntılı anlatıyor. Ya da iş veya gönüllülükle geçen planlı bir gap year, seçim yapmadan önce çocuğunuza gerçek bir deneyim kazandırabilir.

A planı ve B planı

Son olarak bir ana plan ve bir yedek plan üzerinde anlaşın. Çocuğunuz istediği programa başvururken bütün ailenin kabul ettiği ikinci bir seçeneği de listesine ekler. B planı başarısızlık değildir. Herkesin üzerindeki baskıyı azaltan bir güvenlik ağıdır.

Hâlâ anlaşamıyorsanız

Bazen sakin konuşmalardan sonra bile anlaşmazlık sürer. Bu durumda okul rehber öğretmeni ya da bağımsız bir kariyer danışmanı gibi tarafsız birinden yardım isteyin. Bu kişi, aile üyelerinin soramadığı soruları sorabilir. Ayrıca o bölümü yıllarca her gün kimin okuyacağını da hatırlayın. Çocuğunuz bu seçimle, tartışmanın sürdüğünden çok daha uzun süre yaşayacak. Yine de kararı elinden almadan, örneğin bütçe konusunda adil sınırlar koyabilirsiniz.

Aile baskısı yerine ortak karar: ILEAP nasıl yardımcı olur?

Tarafsız ve bilgili bir ses, aile içindeki tartışmayı çoğu zaman yatıştırır. ILEAP’in partner okullarında birebir danışmanlık her pakete dahildir, böylece öğrenciler kendi seçeneklerine bir danışmanla yakından bakabilir. Ayrıca öğrenciler 200 soruluk bir değerlendirmeyi tamamlar ve farklı alanlardan uzmanlarla tanışır. Bu da bütün aileye fikir yerine gerçekler sunar. Ardından öğrenci, ailesi ve danışmanıyla birlikte kısa bir bölüm listesi üzerinde anlaşır. ILEAP programını keşfedin veya ILEAP’te kariyer rehberliği sayfasını okuyun.

Sıkça sorulan sorular

Her aile baskısı kötü mü?

Hayır. Emek, bütçe veya güvenlik konusundaki net beklentiler sağlıklıdır. Aile baskısı ise bölümü çocuk adına seçtiğinde ve onun görüşüne yer bırakmadığında zarar verir.

Çocuğum iş imkânı az bir bölüm seçerse ne yapmalıyım?

Endişenizi korkuyla değil, bilgiyle paylaşın. Sonra o bölümün mezunlarının gerçekte ne iş yaptığına ve seçenekleri genişleten becerilere ya da bir yan dala birlikte bakın.

Üniversite masraflarını biz karşılıyorsak şart koyabilir miyiz?

Evet, ailenin neyi karşılayabileceği konusunda açık olmak adildir. Bütçeyi erken konuşun ve bunu bölüm seçiminin kendisinden ayrı tutun.